De overheid betaalt gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers, die ziek zijn vanwege beroepsgerelateerde ziekte honderden euro’s per maand te weinig. Nederland geeft daarmee geen uitvoering aan door haarzelf geratificeerde ILO overeenkomsten. Op jaarbasis komt dat op zo’n 200 miljoen per jaar te weinig betaalde uitkering, en dat groeit de komende jaren fors.
Onlangs betoogde Yvonne Waterman in haar proefschrift aan de Erasmus Universiteit dat Nederland zich niet houdt aan de ILO verdragen over arbeidsongeschiktheid. Zo heeft Nederland een sollicitatieplicht en een partnertoets, terwijl dat helemaal niet mag. Waterman stelt ook dat de overheid ‘miljarden’ niet uitbetaalt terwijl ze wél zou moeten, ze heeft het dan ook over ‘uitmelken’
Maar om hoeveel geld gaat het nou eigenlijk?
Het betreft arbeidsongeschiktheid ten gevolge van een beroepsongeval, beroepsziekte of een beroepsgerelateerd verkeersongeval. Volgens het Europese verdrag moet je in dat geval minimaal 60% van het laatste inkomen uitbetalen. In Nederland gaan werknemers terug naar bijstandsniveau. Bovendien betreft dit probleem alleen de WGA en WAZ uitkeringen, want volledig arbeidsongeschikten (met ruim een half miljoen de overgrote meerderheid) ontvangen wel degelijk loongerelateerde uitkeringen, die met 70-75% ver boven de ILO norm uitkomen. (Onderaan vind je een korte uitleg van deze lettersoep). Het gaat dus allen om de WGA’ers en de WAZ’ers.
Volgens het RIVM is 25% van de arbeidsongeschiktheid beroepsgerelateerd. Uit de kwartaalrapportage 2009-III van UWV (pdf alert) blijkt dat er op dit moment 61.500 mensen een WGA uitkering hebben en 34.000 een WAZ uitkering.
Volgens de begroting van SZW van 2010 wordt er 9,4 miljard uitgekeerd aan WAO/IVA/WGA. De kosten voor IVA/WGA bedragen zo’n 1,9 miljard, maar stijgen elk jaar met tientallen procenten.
Het modaal inkomen is EUR 31.659 per jaar. De genoemde groep bestaat uit 100.000 mensen die in gemiddeld anderhalf jaar teruggaan van 70% van modaal naar bijstandsniveau (647 euro).
Deze mensen hebben dus eigenlijk recht op een uitkering van maximaal 1582 bruto per maand.
20.000 IVA’ers ontvangen een uitkering van gemiddeld EUR 1582 bruto per maand. En stel dat de WGA’ers gemiddeld 50% arbeidsongeschikt zijn. Dan ontvangen de 100.000 WGA/WAZ’ers gemiddeld 324 euro per maand (de helft van 647). Ze hebben echter recht op 50% van 1582 = 791 euro per maand. Dat is een verschil van 467 euro per persoon per maand.
Samenvattend
25% van de betreffende groep is arbeidsongeschikt als gevolg van arbeidsgerelateerde zaken. Dat zijn dus zo’n 25.000 mensen. Die ontvangen maandelijks gemiddeld 667 euro per persoon te weinig. Dat gaat dus om een jaarlijks bedrag van 25.000 x 467 x 12 = 150 miljoen. Dit bedrag stijgt elk jaar met ruim 30 miljoen (gebaseerd op de geraamde groei door het UWV) totdat de WGA/IVA mensen de WAO’ers hebben vervangen. Dan is het totaal aantal uitkeringsgerechtigden een half miljoen, en dus 6x zo groot als nu. Dat betekent een jaarlijkse extra last van 900 miljoen.
In 2010 is er een evaluatie van de WIA, en daar zal dit wel op de agenda komen. Het wachten is op het eerste proefproces.
Conclusie
De door Waterman geschatte schade van ‘miljarden’ is dus voorlopig nog niet gerealiseerd (hoewel de carryback over de afgelopen 5 jaar nog wel maximaal een miljard kan opleveren), maar bij ongewijzigd beleid zal dat over een aantal jaren het geval zijn.
PS
Overigens heb ik nog wel wat onduidelijkheid over de cijfers. Volgens een brief van SZW aan de Tweede Kamer kosten IVA en WGA samen in 2010 1,9 miljard. Als ik de uitkeringskosten van 20.000 IVA’ers en 60.000 WGA’ers (gemiddeld 327 euro) bij elkaar optel, kom ik maar tot 700 miljoen. Met 200 miljoen uitvoeringskosten erbij kom ik nog een miljard tekort. Als iemand een helder idee heeft, hoor ik het graag.
Uitleg lettersoep
WAO: arbeidsongeschiktheidsuitkeringen oude stijl, daar zitten nog ruim 500.000 mensen in maar de instroom droogt op.
WIA: Wet Inkomen en Arbeid, eigenlijk WAO nieuwe stijl. Deze Wet kent twee uitkeringen: IVA en WGA.
IVA: uitkering voor volledig en langdurige arbeidsongeschikten (20.000 m/v)
WGA: uitkering voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten (loopt in max 3 jaar naar bijstandsniveau) (61.000 m/v)
WAZ: arbeidsongeschiktheidswet voor zelfstandigen (34.000 m/v)
WAJONG: arbeidsongeschiktheidswet voor mensen die al vanaf jonge leeftijd arbeidsongeschikt zijn (191.000 m/v)
Let op bij deze aantallen, hier zitten ook veel mensen bij die werken naast hun uitkering. Of eigenlijk andersom: ze ontvangen een uitkering als vangnet voor hun teruggevallen verdiencapaciteit.
Externe links:
Uitleg over de verschillende uitkeringen rondom arbeidsongeschiktheid (SoZaWe)
Prognose over de ontwikkeling van uitvoerings- en uitkeringslasten WIA (pdf alert) (SoZaWe)
Berekening WAO hoogte (UWV)
Kwartaalrapportage 2009-III (UWV)
Kerncijfers beroepsziekten Nederland (pdf alert)
Referenties
[1] audiofragment Tros Nieuwsshow