Geen bedrijf kan zonder goede ideëen. Iedereen juicht ondernemerschap van werknemers toe, maar lukken doet het niet altijd. ‘Waar de een alleen obstakels ziet, ziet de ander juist kansen.’

Het is wel even een aanslag op de zintuigen. Na de bedompte parkeergarage en het vreugdeloze trappenhuis is daar plots die multi-kleurige speelweide op de eerste verdieping. Een jaar geleden werd deze voormalige dealingroom van ABN Amro Nederland omgedoopt tot een ultieme ideeënplek: het Dialogues House. Een ontmoetingsplaats voor bank en buitenwereld om makkelijker samen te werken en kennis te delen. Tweeduizend vierkante meter met designzitzakken en wegduikhoekjes, met Coldplay op de achtergrond, Discovery Channel op de flatscreens en een cappuccinomachine op volle stoom.

Het Dialogues House is meer dan een uit de kluiten gewassen denktank. De teams die zich binnen de bank bezighouden met innovatie, duurzaamheid en ondernemerschap zijn hier samengebracht. Alle kennis en kunde is dus aanwezig om ideeën op haalbaarheid te toetsen, concepten aan te scherpen en werkelijkheid te laten worden. Ook de incubator is hier ondergebracht, de kraamkamer die beginnende bedrijfjes van (voormalige) werknemers op weg helpt. Waarvan een aantal inmiddels ook een eigen kamer in het ouderlijk huis heeft gekregen. Initiatiefnemer en directeur Paul Iske vat het samen: ‘Het is een plek waar mensen hun ondernemende kant kunnen ontdekken.’

Het dilemma van intrapreneurschap
Intrapreneurship, ondernemerschap van werknemers binnen het bedrijfsleven, krijgt steeds meer aandacht. Niet iedere organisatie pakt het even groots aan als ABN Amro, maar iedereen is het erover eens dat innovatie een belangrijke concurrentiefactor is en zonder goede ideeën geen vernieuwing. Ook werknemers hechten er waarde aan omdat ze er meer waardering door krijgen en zich kunnen ontplooien.

Zes op de tien hoogopgeleide werknemers vindt intrapreneurship belangrijk, zo blijkt uit onderzoek van Samsung en TNS NIPO, getiteld ‘Het dilemma van intrapreneurschap’ waarvan Intermediair als eerste de resultaten heeft gekregen. De helft van die werknemers zegt echter in hun werkomgeving onvoldoende mogelijkheden te krijgen om ondernemend gedrag te tonen. Ze voelen zich belemmerd door strakke regels en procedures en de hoge tijdsdruk waaronder ze werken, of denken dat hun werk zich niet leent voor ondernemerschap. De vraag is of bedrijven dan wel voldoende ruimte voor ondernemerschap bieden.

Ondernemerschap is een levensstijl
Een ware ondernemende geest heeft dat niet nodig. Echt ondernemerschap is een levensstijl, zegt Jeff Gaspersz, hoogleraar innovatie aan Business University Nyenrode, die voortvloeit uit de aanname dat je je toekomst naar eigen wens kunt vormgeven. Die instelling is nog niet voldoende, want met een goed idee alleen ben je er nog niet. Ondernemerschap draait uiteindelijk om daden. Hoeveel daadkracht je tenslotte toont, hangt volgens Gaspersz vooral af van je geloof in je eigen idee en van de perceptie van wat mogelijk is. Die inschatting kan sterk verschillen. ‘Vraag twee mensen van hetzelfde bedrijf of hun organisatie openstaat voor ondernemerschap en de kans is groot dat je twee tegengestelde antwoorden krijgt. Waar de een alleen obstakels en muren ziet, ziet de ander juist kansen en mogelijkheden.’

Het belang van doorzettingsvermogen
Echte intrapreneurs laten zich volgens de hoogleraar niet tegenhouden door hun omgeving, die vinden wel een weg. ‘En als dat niet binnen hun bedrijf kan, dan zoeken ze die wel daarbuiten.’ Veel werknemers missen die doorslaggevende eigenschap die van een idee een succes kan maken: doorzettingsvermogen. Gaspersz: ‘Vergeet niet dat J.K. Rowling voor ze 400 miljoen Harry Potter-boeken verkocht, eerst wel door twaalf uitgeverijen werd afgewezen.’

Maar onder die kleine toplaag van ondernemers pur sang, bevindt zich een veel grotere groep van potentiële intrapreneurs, zegt Jeroen de Jong, onderzoeker bij EIM: kenniscentrum voor het Nederlandse en Europese bedrijfsleven. Dat zijn werknemers die volgens hem net even een zetje in de goede richting nodig hebben. Blijft dat uit, dan raken zij ontmoedigd en blijven de ideeën op de plank liggen. Jammer voor het bedrijf en funest voor de motivatie van de werknemer. Harde cijfers heeft De Jong niet, maar het merendeel van de managers in het bedrijfsleven heeft volgens hem nog steeds weinig op met intrapreneurship. ‘Zij worden immers afgerekend op vooraf gestelde targets met betrekking tot effectiviteit en efficiëntie. Als niet direct duidelijk is wat een vernieuwend voorstel van een werknemer zal opleveren, is de kans klein dat ze het zullen steunen.’

Ook Iske, die naast zijn werk in het Dialogues House zelfstandig bedrijven over innovatie en ondernemerschap adviseert, merkt dat bij veel organisaties nog de juiste prikkels ontbreken. Werknemers afrekenen op afspraken die aan het begin van het jaar zijn gemaakt, leidt tot een behouden opstelling: werknemers beloven dan alleen datgene te doen waarvan ze zeker zijn dat ze dat waar kunnen maken, aldus Iske: ‘En dat is nu precies het recept voor middelmatigheid.’

Intrapreneurship bij Samsung
Bij Samsung krijgen werknemers juist om die reden veel vrijheid. Krap een maand na de introductie van de iPhone bracht het bedrijf een eigen touchscreen mobieltje op de markt: de Omnia. Een traject dat normaal begint met een briefing aan het reclamebureau, zendtijd inkopen voor de Koreaanse commercial en een rondje abri’s en serie printadvertenties reserveren. Door de hype rondom de iPhone was nu zwaarder geschut nodig om marktaandeel te behalen.

Sales en marketing manager Menno van den Berg (40) belde dit keer niet zijn reclamebureau, maar een contact bij de Gijrath Media Group, uitgeverij van het glossy tijdschrift Miljonair. Samen met GMG ontwikkelde Van de Berg een concept voor een Omnia Millionaire pack: een doos met de telefoon, een headset, een lederen reistasje en een speciale editie van het blad Miljonair. Wie het pakket kocht, kocht daarmee ook een gevoel van ‘millionaire-zijn’. Toen Van den Berg zijn plan rond had, legde hij het voor aan zijn baas. Die zag er wel heil in. Het werd een vruchtbare samenwerking. Van de Berg:‘Er zijn weken geweest dat we meer verkochten dan de iPhone.’

Profiel van de intrapreneur
De behoefte aan ondernemend gedrag neemt toe met jaren werkervaring, blijkt uit het onderzoek Het dilemma van intrapreneurschap. Van de leeftijdsgroep 20-25 jaar vindt acht procent intrapreneurship zeer belangrijk tegenover twintig procent in de leeftijdcategorie 36-40 jaar. Jongere werknemers zien meestal nog genoeg uitdaging in hun gewone carrièrepad, zegt De Jong. Leidinggevenden doen er volgens hem verstandig aan juist bij hun door de wol geverfde krachten ondernemerschap te stimuleren. Bij de mensen met vijf tot vijftien jaar werkervaring, tussen de dertig en veertig jaar, die een functie hebben met veel verantwoordelijkheid en die veel in contact staan met de buitenwereld, waardoor ze op nieuwe ideeën en kruisverbanden komen, zoals Menno van de Berg van Samsung.

De Jong: ‘De meest succesvolle intrapreneurs zijn de werknemers wier carrièreboog begint af te vlakken en die tijd hebben om om zich heen te kijken.’ Voor echt grote ideeën is kennis nodig en intuïtie daarvoor ontwikkel je op basis van ervaring. De Jong: ‘Neem Gordon Ramsey: zet hem in een willekeurig restaurant en hij weet er binnen een paar dagen een succes van te maken. Maar zet hem in een bank en hij weet zich geen raad.’

Invloed van de economische crisis
Het huidige klimaat voor intrapreneurship biedt nog volop ruimte voor verbetering. Maar juist in tijden van dreigende recessie zijn organisaties eerder geneigd de teugels strakker aan te trekken dan deze te laten vieren. Mathieu Weggeman, hoogleraar kennis- en innovatiemanagement aan de technische universiteit Eindhoven verwacht dat toekomstige intrapreneurs de komende tijd nog meer hun best zullen moeten gaan doen hun plannen te verwezenlijken. Nieuwe initiatieven zoals het Dialogues House komen er volgens hem voorlopig niet bij, maar bestaande structuren zullen wel overeind blijven. De deuren van het Dialogues House blijven overigens gewoon open, bevestigt Iske.

De budgetten die bedrijven voor innovatiedoeleinden hebben gereserveerd verdwijnen ook niet zomaar, maar wie die wil bemachtigen, zal volgens Weggeman met een bijzonder goed verhaal moeten aankomen. Zeker binnen organisaties die nu meer naar kortetermijnwinstverwachtingen kijken. ‘Denk daarbij aan Idols-achtige praktijken’, zegt Weggeman: ‘waarbij meerdere mensen met elkaar de competitie zullen aangaan.’ Wat is het risico van de benodigde investering en wat gaat die opleveren, dat zullen werkgevers precies willen weten, zodat ze uit het hele aanbod van businesscases de juiste investering kiezen. Ideeën die langer de tijd nodig hebben om iets op te leveren, zullen waarschijnlijk voortijdig worden gekilled, aldus Gaspersz.

Wees ongehoorzaam: gewoon doen
Maar intrapreneurs in spe moeten zich niet uit het veld laten slaan, waarschuwen de experts en zij sporen aan tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Wie een idee heeft waar hij echt in gelooft, moet dat gewoon gaan uitwerken, zegt Weggeman: ‘Thuis, in je eigen tijd, tot je het niet langer geheim kunt houden en dan pas de baas inlichten. It’s easier to ask for forgiveness than to ask for permission.’ Met beginfases van ideeën is meestal toch niet zoveel geld gemoeid, zegt Weggeman:‘Het wordt pas duur en spannend als je bijvoorbeeld een productiestraat moet gaan inrichten.’

Echte vooruitgang – radicale innovatie – gaat nu eenmaal gepaard met risico’s nemen, zegt Iske: ‘Een ondernemer lapt risico’s niet aan z’n laars, maar brengt die juist in kaart en zet dan toch door.’ Maar nieuwe plannen moeten volgens Iske niet te snel worden gepresenteerd: ‘Breng het eerst op een bepaald niveau. Dat dwingt respect af en vergroot de kans dat het voorstel serieus wordt bekeken.’

Post-it notes
Geen ondernemerschap zonder uitdaging, zegt ook Gaspersz: ‘Wat is een kapitein waard als hij het schip alleen in de veilige haven houdt? De hoogleraar haalt het verhaal aan van Artur Fry, de ‘ontdekker’ van de Post-it note. Fry was in de jaren zeventig aanwezig bij de presentatie van een nieuwe unieke lijm die plakte, maar het geplakte was toch gemakkelijk te verwijderen. Fry zong indertijd in een kerkkoor en stopte altijd stukjes papier in zijn gezangboek om de pagina’s te markeren. Die bleven nooit zitten.

Toen herinnerde hij zich de uitvinding van zijn collega en zo werd de post-it geboren. Wat minder bekend is volgens Gaspersz, die hem ooit persoonlijk heeft ontmoet, is dat de marketing afdeling Fry eerst wegstuurde toen hij bij hen aanklopte. In het geheim liet hij toen op eigen kosten een kleine voorraad Post-its maken, die hij uitdeelde aan alle directiesecretaressen van 3M. Pas toen na een tijd de directeuren zelf om meer van die handige plakkertjes kwamen zeuren, nam het bedrijf die in productie. En daarmee werd Arthur Fry het archetype voor de moderne intrapreneur.

Bron: Intermediair

Geplaatst onder: Management, Zonder categorie op 19 december 2008